Thứ Hai, 31 tháng 3, 2014

Giới thiệu một bài thơ hay



BBB-  Những từ "dân", "thường dân" (và "phó thường dân"), rất quen thuộc ấy, tưởng như thật dễ hiểu và ai cũng hiểu như nhau, nhưng thực ra "nói vậy mà... không phải vậy".
Người ta bảo: "Lấy dân làm gốc"?. Vậy có thực thế không?. "Người dân làm chủ đất nước"? ., Vậy có thực hay chỉ là "hình thức"?.  Vân vân và v.v.
Xin mời đọc bài thơ " sau đây của Tác giả Nguyễn Long; chúng ta sẽ hiểu và đồng cảm, thế nào là "Thường dân".


Nhà thơ Nguyễn Long

Thường dân

Đông thì chật, ít thì thưa
chẳng bao giờ thấy dư thừa thường dân
quanh năm chân đất đầu trần
tác tao sau những vũ vần bão giông.

Khi làm cây mác cây chông
khi thành biển cả, khi không là gì
thấp cao đâu có làm chi
cỏ ngàn năm vẫn xanh rì cỏ thôi.

Ăn của đất, uống của trời
dốc lòng cởi dạ cho người mình tin
ồn ào mà vẫn lặng im
mặc ai mua bán nổi chìm thiệt hơn.

Chỉ mong ấm áo no cơm
chắt chiu dành dụm thảo thơm ngọt lành.
Hòa vào trời đất mà xanh
vô tư mấy kiếp mới thành thường dân.


HÀNH TRÌNH CỦA MỘT BÀI THƠ
 
(Trích  đăng)


NGUYỄN LONG
(Giải nhất cuộc thi thơ lục bát của Tuần báo Văn nghệ 2002)

           Đợt mất ổn định ở nông thôn Thái Bình những năm cuối thế kỷ XX vừa qua đã giúp tôi ngộ ra nhiều điều về số phận cũng như bản chất của người nông dân nói riêng, thường dân nói chung. Đó cũng là cảm hứng khơi nguồn cho tôi viết bài thơ Thường dân. Ngẫm nghĩ mãi, tới đầu năm 2000 bài thơ mà tôi mong muốn mới hoàn thành.

          Bài thơ xong rồi, đọc lại thấy câu tứ đã hoàn chỉnh, nhưng trong tôi có cảm giác chộn rộn, bất an. Cái cảm giác ấy có từ khi tôi viết xong bài ký về làng quê sau ngày mất ổn định với cái tít là Xóm làng sau bão. Tôi đưa cho bài ký cho nhà thơ Kim Chuông lúc đó là Tổng biên tập tạp chí Văn nghệ Thái Bình nơi tôi công tác đọc giúp. Đọc xong ông khuyên tôi: "Muốn yên lành, cậu đừng viết những gì gai góc". Do vậy tôi cất biệt bài thơ đi, chẳng gửi in cũng chẳng đọc cho ai nghe.

Gần hai năm sau tôi mới đưa cho ông bạn nhà báo Thiếu Văn Sơn, chủ tịch Hôị Nhà báo Thái Bình đem in trên tạp chí Nghề Báo, một tờ nội san của Hội chỉ in phát cho hội viên. Nhà văn Đức Hậu chủ tịch Hội VHNT Thái Bình là người đầu tiên đọc được và  khen: "Bài thơ của cậu có tầm, viết kinh đấy". Ít ngày sau, nhà thơ Hà Cừ tổng biên tập báo Hải Dương chẳng biết đọc được khi nào đã đem về in trên mục Đến với bài thơ hay của báo. Thấy có vẻ yên và bài thơ nhận được sự đồng cảm của nhiều người, nhân dịp có thông báo cuộc thi thơ lục bát của báo Văn nghệ (đăng trên Văn nghệ Trẻ tôi chọn một chùm có bài Thường dân gửi đi. Bài thơ được đăng mấy hôm thì nhà thơ Quang Huy, một người có chân trong Ban giám khảo cuộc thi đã chọn bài thơ Thường dân cùng 4 bài thơ khác của các nhà thơ Nguyễn Duy, Nguyễn Thanh Mừng, Phạm Thị Ngọc Liên và Phạm Minh Dương giới thiệu là những bài lục bát tiêu biểu trên báo Lao Động chủ nhật. Cũng bắt đầu từ đó các đơn thư “đánh” bài Thường dân tới tấp gửi về Văn nghệ Trẻ. Chủ yếu là tố cáo Thường dân có nội dung sai phạm. Một số kiến nghị bài thơ in trên báo Lao động là phạm quy... Nhà thơ Đỗ Bạch Mai thư ký thường trực cuộc thi lúc bấy giờ đã phải gọi tôi lên Hà Nội điều trần những khúc mắc. Nhà thơ Nguyễn Bùi Vợi thời gian đó chưa biết tôi là ai cũng điện về Thái Bình cho nhà thơ Kim Chuông hỏi về tôi.

Khi chấm xong vòng chung khảo, nhà thơ Nguyễn Bùi Vợi  thông báo cho tôi biết, trong gần 4 vạn bài thơ dự thi, Thường dân là bài thơ duy nhất được 9/9 phiếu cho giải A. Nhưng Báo Văn nghệ đang cân nhắc có thể phải bỏ phiếu lại vì nhận được nhiều ý kiến gửi đến cho là bài thơ “có vấn đề”. Nhưng các ông Nguyễn Bùi Vợi, Quang Huy, Vũ Quần Phương, Ngô Văn Phú là những người trong ban giám khảo đã phản đối dứt khoát không họp lại. Sau đó, bài thơ Thường dân, Về làng của tôi cùng các chùm thơ của các nhà thơ Bình Nguyên, Kao Sơn đã được trao giải nhất của cuộc thi.

Cũng từ đó,  bài thơ ngày càng được công luận chú ý tới. Tôi còn lưu giữ mấy chục tờ báo, tạp chí giới thiệu về bài Thường dân.   Nhiều báo huyện, báo... xã cũng đăng tải bài thơ. Ngày còn sống, cố nhà thơ Nguyễn Bùi Vợi có lần gọi cho tôi bảo bài Thường dân đã hoà nhập với thế giới và đi vào mọi ngõ ngách cuộc sống, nó được đăng cả ở tờ nội san Thanh Chương quê huyện nghèo nhà ông.

Được đăng tải như vậy nên Thường dân được rất nhiều người nhớ. Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo trong bài “Viết gì cho hôm nay” kể rằng ông rất ngạc nhiên khi một lần ngồi uống rượu với cựu Bộ trưởng Trương Đình Tuyển, ông này đã đọc thuộc cả bài Thường dân cho mọi người nghe. Các ông quan hàng Tỉnh, hàng huyện, hàng xã ở Thái Bình không mấy người là không thuộc bài thơ. Các ông Nguyễn Nhật Lai, nguyên chủ tịch huyện Hưng Hà, Đặng Tài nguyên chủ tịch huyện Kiến Xương rồi cả ông Nguyễn Hồng Chuyên chủ tịch Hưng Hà bây giờ kể, nhiều lần tiếp dân khiếu kiện các ông đã đem bài Thường dân ra đọc và giảng giải cho họ nghe nên có lần tránh được căng thẳng. Dân nhiều nơi trong nước truyền nhau bài thơ, nhưng phổ biến hơn cả có lẽ là ở Nghệ An và Phú Thọ. .

Cho tới nay tôi đã nhận được hàng trăm bức thư và các bài thơ gửi từ nhiều vùng đất nước bày tỏ sự đồng cảm với  bài thơ Thường dân. Có những chuyện cảm động như: ông Nguyễn Thế Phùng ở đài PTTH Thanh Hoá kể ông có ông chú ruột đã ngoài 80 tuổi có 5 con đi bộ đội nay đã trở về làm ruộng. Đọc xong bài Thường dân ông đã khóc và bảo bài thơ đã nói hộ tình cảnh nhà ông. . Còn những chuyện vui thì nhiều. Vui nhất là năm 2004 cố Nhạc sỹ Trần Hoàn về Thái Bình chủ trì một lớp tập huấn. Ông đã đọc bài thơ nên khi gặp, ông gọi tôi là "Thường dân". Có lẽ cũng từ đó mà nhiều người hay lấy tên bài thơ gọi thay tên tôi.

Kể từ khi bài thơ đoạt giải báo Văn nghệ  tính đến nay đã 10 năm. Rất nhiều hiện người vẫn gọi tôi bằng cái tên Thường dân. Và mới gần đây, tháng 10, tháng 11 năm 2012, một số báo như Lâm Đồng, Hồn Việt vẫn tiếp tục giới thiệu thêm những lời bình mới về bài thơ, nhiều trang mạng vẫn liên tục tải bài Thường dân về. Có lẽ nói như chị Bích Ngân, báo Tuổi trẻ, là bài thơ được bạn đọc nuôi dưỡng rồi nó phổng phao cùng với rộng dài cuộc sống. Nên chục năm nay nó vẫn còn âm hưởng trong lòng bạn đọc
                                                          Nguyễn Long

16 nhận xét:

  1. Trên đời còn mãi thường dân;
    Làm quan có lúc , làm dân đời đời !
    "QUAN NHẤT THỜI DÂN VẠN ĐẠI"

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. "Làm quan có lúc, làm dân đời đời" (TB FIOHAN)
      "Quan tham" không gọi là...."Người"
      Làm "Dân tử tế" hơn mười làm "quan"!

      Xóa
  2. Cảm ơn Hải Trần trung đã cho biết về "bài thơ hay" và cuộc hành trình vào cuộc sống của nó. Nhờ thời thế giờ đã khác xưa nhiều nên bài thơ đã vượt qua được chặng đường chông gai, chứ nó xuất hiện sớm hơn thì chắc cả tác giả cũng nguy.

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Mình cũng nghĩ như thế. Sau 10 năm, nhìn lạị một cách thật công bằng, thì thấy dù sao bây giờ cũng còn "được ăn được nói" hơn "ngày xưa' chút xíu. Tuy rằng rất chậm.
      Bạn Tiến .Hoàn ạ.

      Xóa
  3. bài thơ được giải thưởng vì nó hay một phần ,phần khác là nó dám nói đủ liều lượng về tâm trạng người dân thấp cổ bé họng ! Còn nếu nói hơi quá lên là phản động ,sẽ không nhiều người biết về bài thơ ấy ,tất nhiên cũng không được thưởng gì .Thực ra thì :
    Người dân ôm hận đau thương
    Ông chủ -quan lại mười phương ăn cả mười

    (lại xin lỗi ĐỒNG HƯƠNG viết bậy nhé )

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Nhất trí với Đồng hương.
      Bất kể "Cái gì" quá lên, cũng hỏng, chả riêng gì nói với viết đâu. Cụ ạ.
      Cụ có "quá lên" cũng chẳng ai dám bảo là "phản tung" đâu; nhưng chắc chắn sẽ hại... Quả thận"!.
      .(Chúc Đồng hương quản lý cái BÚT cho tốt, đừng để nó VIẾT bậy nhé!). Hi hi.

      Xóa
  4. Hình như có bài NHÂN DÂN nữa phải không anh?

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Đúng có bài thơ NHÂN DÂN nữa . ST ạ.

      Xóa
  5. THƯỜNG DÂN mới khơi gợi khiá cạnh an phận thủ thường của người dân,.Ra đời rồi lại chịu lặng im 2 năm sau mới từ từ ra mằt từ văn nghệ tỉnh nhà đi dần lên.Cũng vẫn bị cho là"có vấn đề ".
    Chắc chắn nếu có ai viết lên tâm trạng thực của THƯỜNG DÂN hiện nay thì không thể tồn tại được!

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. DH đã biết thời gian qua, "viết, nói... đến đâu" thì "không tồn tai" rồi.
      Hy vọng "tự do ngôn luận" nói riêng và "Dân chủ" nói chung không chỉ là nói cho hay, là "hình thức" mà phải thực sự đi vào cuộc sống, như nhân dân mong muốn.

      Xóa
  6. " Thường dân " nên rất bình thường
    Khổ vì một lũ quan trường lợi danh
    " hòa vào trời đất mà xanh"
    Ngàn năm còn mãi Dân lành, ai ơi!

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. "Thường Dân" nhưng chẳng ... tầm thường
      Hy sinh vì nước, chiến trường xông pha
      Bây giờ ta lại là ta
      Bát cơm với mấy quả cà... như xưa!.
      Để cho "Đầy tớ" phởn phơ
      "Chân dài", biệt thự, ô tô, "đồn điền"...

      Xóa
  7. Dân là gốc,luôn gần đất,xa Trời
    Không chăm,không nước đất thời cằn khô
    Dù là việc nhỏ việc to
    Có dân góp sức,chẳng lo không thành.

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Từ cổ chí kim đều NÓI như thế. Ngày nay Lãnh đạo luôn đề cao dân. ( Dân là chủ,Cán bộ là đày tớ). Nhưng đọc bài thơ trên, và nhìn thực tế thì thấy quá rõ "ai là đầy tớ".

      Xóa
  8. Bài thơ thật hay anh ơi
    Em cứ ước đất nước mình
    Toàn thường dân thôi

    Cuối tuần chúc anh vui khỏe bình yên (~_~)

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Cảm ơn BD.
      Nước nào chẳng có DÂN và "Vua Quan".(Không thể chỉ toàn "thường dân".)
      Anh thì ước nước mình cả Dân và "Vua quan" đều là "Người tử tế" cả. BD ạ

      Xóa

trantrunghai@gmail.com